Müasir xəstəxanayaqədər təcili yardımın məqsədi xəstəni yalnız tez xəstəxanaya çatdırmaq deyil. Əsas məqsəd həyati təhlükəni hadisə yerində müəyyən etmək, düzgün müdaxiləyə başlamaq və xəstəni uyğun tibb müəssisəsinə təhlükəsiz çatdırmaqdır.
Travmalı xəstələrdə klassik ABC yanaşmasına həyati təhlükəli qanaxmanın erkən dayandırılması əlavə edilib:
Kütləvi qanaxma varsa, onun dayandırılması tənəffüs yolunun qiymətləndirilməsindən əvvəl aparıla bilər.
Dispetçer telefonla ürək dayanması, insult, ağır qanaxma, boğulma, anafilaksiya və digər təhlükəli vəziyyətləri müəyyən etməlidir. Ürək dayanmasından şübhələnildikdə şahidə telefonla ürək masajının başlanması izah olunur və yaxınlıqdakı AED-nin gətirilməsi təşkil edilir.
Huşsuz və normal nəfəs almayan xəstədə ürək dayanması ehtimal edilməlidir. Aqonal, seyrək və səsli nəfəs normal tənəffüs sayılmır.
Tibbi personal tənəffüs və nəbzi eyni vaxtda, maksimum 10 saniyə ərzində qiymətləndirməlidir. Nəbz yoxdursa və ya olduğuna əminlik yoxdursa, dərhal reanimasiya başlanır.
Təhlükəsiz və keyfiyyətli reanimasiya mümkündürsə, xəstə ürək dayanması zamanı tapıldığı yerdə reanimasiya edilməlidir. Davam edən ürək masajı ilə xəstənin tez avtomobilə daşınması kompressiyaların keyfiyyətini azalda və defibrilyasiyanı gecikdirə bilər.
Böyüklərdə:
Mexaniki ürək masajı cihazları hər xəstəyə rutin tətbiq edilmir. Onlardan əsasən təhlükəli daşınma və uzunmüddətli reanimasiya kimi xüsusi hallarda istifadə olunur.
Nəbzi olan, lakin nəfəs almayan böyük xəstəyə hər 6 saniyədən bir nəfəs verilir. Verilən hava döş qəfəsində görünən qalxma yaratmalı, həddindən artıq ventilyasiyadan qaçılmalıdır.
İntubasiyadan sonra borunun düzgün yerləşməsi dalğa formalı kapnoqrafiya ilə təsdiqlənir. Kapnoqrafiya həmçinin:
Mədəcik fibrilyasiyası və nəbzsiz mədəcik taxikardiyasında defibrilyasiya mümkün qədər tez aparılmalıdır. Şokdan sonra nəbz yoxlamaq üçün vaxt itirilmədən ürək masajı dərhal bərpa edilir.
Asistoliya və nəbzsiz elektrik aktivliyində şok verilmir. Bu hallarda reanimasiya davam etdirilir və geri dönə bilən səbəblər araşdırılır.
Ağır tənəffüs yolu tutulması olan huşu aydın böyük və uşaqlarda:
Körpədə 5 kürək zərbəsi və 5 döş qəfəsi təkanı tətbiq edilir. Körpəyə qarına təkan verilmir. Xəstə huşunu itirərsə reanimasiya başlanır. Ağız boşluğuna kor-koranə barmaq salmaq olmaz.
Opioid doza aşımında ayrıca nalokson alqoritmi tətbiq olunur. Nəbz varsa, lakin tənəffüs yoxdursa, süni ventilyasiya başlanır və səlahiyyət daxilində nalokson verilir. Nəbz yoxdursa, dərhal ürək-ağciyər reanimasiyası və AED tətbiq edilir.
Naloksonun verilməsi ventilyasiya və ürək masajını gecikdirməməlidir.
Oksigen artıq rutin deyil, göstərişə və saturasiyaya əsasən verilir. Əsas göstərişlər:
Normal saturasiyası olan stabil xəstəyə yüksək axınlı oksigen vermək çox vaxt lazım deyil.
Həyati təhlükəli xarici qanaxma birbaşa təzyiq, yara tamponadası, hemostatik sarğı və lazım olduqda turniketlə dayandırılır. Turniketin qoyulma vaxtı mütləq qeyd edilməlidir.
Nəzarətsiz qanaxmada böyük həcmdə kristalloid mayenin rutin verilməsi tövsiyə olunmur. Əsas məqsəd qanaxmanı dayandırmaq, məqsədli maye müalicəsi aparmaq, hipotermiyanın qarşısını almaq və xəstəni uyğun travma mərkəzinə çatdırmaqdır.
Bütün travmalı xəstələrə avtomatik sərt boyun yaxalığı və uzun onurğa lövhəsi tətbiq edilmir. Spinal qoruma klinik riskə əsasən seçilir.
İnsultda simptomların başlama və xəstənin son dəfə normal görüldüyü vaxt qeyd edilməli, qlükoza ölçülməli və FAST qiymətləndirilməsi aparılmalıdır.
Sinə ağrısında mümkün qədər tez 12 aparmalı EKQ çəkilir. STEMI və ya insult aşkarlandıqda uyğun ixtisaslaşmış mərkəzə əvvəlcədən xəbər verilir. Məqsəd xəstəni sadəcə ən yaxın xəstəxanaya deyil, ehtiyacına uyğun mərkəzə çatdırmaqdır.
Nəbzin bərpası yardımın sonu deyil. Dərhal:
Xəstəxanaya məlumat MIST formatında verilməlidir:
Müasir xəstəxanayaqədər təcili tibbi yardımın əsas prinsipi belədir:
Həyati təhlükəni erkən müəyyən etmək, doğru müdaxiləni vaxtında başlamaq və xəstəni uyğun mərkəzə təhlükəsiz çatdırmaq.
Dərmanlar, defibrilyasiya enerjisi, reanimasiyanın dayandırılması və digər təkmil müdaxilələr yerli klinik protokola və tibb əməkdaşının səlahiyyətinə uyğun aparılmalıdır.
Mənbələr: AHA 2025 CPR və ECC təlimatları, ÜST-nin xəstəxanayaqədər təcili yardım rəhbərliyi.
