Boğulma və Heimlich Manevri: Bir Neçə Saniyədə Həyat Xilas Edən Texnika
Giriş
Yemək zamanı qəflətən boğazından tıxanan, danışa bilməyən, əllərini boğazına aparan bir insan gördükdə nə edərdiniz? Xarici cismin tənəffüs yollarını tam tıxaması nəticəsində baş verən boğulma, əgər dərhal müdaxilə edilməsə, bir neçə dəqiqə ərzində beynin oksigensiz qalaraq zədələnməsinə və ölümə səbəb ola bilər.
Heimlich manevri (elmi adı ilə qarın itələmələri — abdominal thrusts) məhz belə anlarda tətbiq edilən, sadə, lakin son dərəcə effektiv bir ilk yardım texnikasıdır. Bu üsul 1974-cü ildə Dr. Henry Heimlich tərəfindən təqdim edilib və o vaxtdan bəri minlərlə insanın həyatını xilas edib.
Bu məqalədə boğulmanın əlamətlərini necə tanımağı, Heimlich manevrinin necə tətbiq edildiyini və müxtəlif yaş qruplarına uyğun fərqləri ətraflı izah edəcəyik.
Boğulmanı Necə Tanımaq Olar?
Xarici cismin tənəffüs yolunu qismən və ya tam tıxaması fərqli əlamətlərlə özünü göstərir:
Qismən Tıxanma (hava keçidi qismən açıqdır)
- Şəxs öskürə bilir
- Zəif də olsa səs çıxara bilir
- Nəfəs alma çətinləşib, lakin mümkündür
Bu halda müdaxilə etməyin! Şəxsi öskürməyə təşviq edin — bədən özü xarici cismi çıxarmağa çalışır.
Tam Tıxanma (hava keçidi tam bağlıdır) — Təcili müdaxilə tələb olunur
- Öskürə bilmir, danışa bilmir, səs çıxara bilmir
- Əllərini boğazına aparır (universal boğulma işarəsi)
- Dodaqlar və üz göyərməyə başlayır
- Panika ifadəsi, gözlərdə qorxu
- Nəfəs almağa cəhd edərkən fit səsi (stridor)
Əgər şəxs danışa bilmirsə və ya öskürə bilmirsə, dərhal Heimlich manevrinə başlamaq lazımdır.
Heimlich Manevri: Addım-Addım (Şüurlu Böyüklər üçün)
- Arxadan yaxınlaşın — Şəxsin arxasında dayanın və qollarınızı onun belinin ətrafına dolayın.
- Əl vəziyyəti — Bir əlinizi yumruq şəklində edib, baş barmağı göbəkdən bir az yuxarıda, döş sümüyünün altında yerləşdirin.
- Digər əlinizlə yumruğunuzu bərk tutun.
- İtələmə — Sürətli, güclü hərəkətlə içəri və yuxarı istiqamətdə itələyin — sanki xarici cismi "atmaq" istəyirsiniz.
- Təkrarlayın — Xarici cisim çıxana və ya şəxs özü öskürməyə başlayana qədər itələmələri davam etdirin.
- Əgər şəxs huşunu itirərsə, dərhal onu yerə uzadın və CPR-a (sinə basmaları) başlayın, həmçinin təcili tibbi yardım çağırın (103).
Vacib qeyd: Hər itələmə ayrı-ayrılıqda, qəti və məqsədyönlü olmalıdır — sadəcə qucaqlamaq kifayət etmir.
Özünüzə Heimlich Manevrini Necə Tətbiq Etmək Olar?
Əgər tək qaldığınız zaman boğularsınızsa:
- Yumruğunuzu göbəkdən yuxarıda yerləşdirin.
- Digər əlinizlə yumruğunuzu tutub sürətlə içəri-yuxarı itələyin.
- Alternativ olaraq, qarnınızı stul söykənəcəyi, masa küncü kimi sərt bir səthə sərt şəkildə söykəyərək itələmə hərəkəti yarada bilərsiniz.
Hamilə Qadınlarda və Piylənməsi Olan Şəxslərdə Fərq
Bu hallarda qarın itələmələri əvəzinə döş qəfəsi itələmələri (chest thrusts) tətbiq olunur:
- Qolları döş qəfəsinin altından dolayın (qarından deyil).
- Yumruğunuzu döş sümüyünün ortasına qoyun.
- Geriyə doğru sərt itələmələr edin.
Körpələrdə (1 yaşa qədər) Boğulma zamanı Müdaxilə
Körpələrdə qarın itələmələri tətbiq edilmir — daxili orqanlara zərər riski var. Əvəzinə aşağıdakı üsul istifadə olunur:
- Kürək zərbələri (Back Blows): Körpəni üzü aşağı, qolunuz üzərinə, başı bədənindən aşağıda olacaq şəkildə tutun. Kürəyin ortasına ovcunuzun aşağı hissəsi ilə 5 dəfə güclü zərbə vurun.
- Döş qəfəsi itələmələri (Chest Thrusts): Körpəni üzü yuxarı çevirin, iki barmağınızla döş sümüyünün alt hissəsinə 5 dəfə itələmə edin (CPR-dakı kimi, lakin daha yavaş).
- Bu iki addımı xarici cisim çıxana və ya körpə huşunu itirənə qədər növbələşdirərək təkrarlayın.
- Huşunu itirərsə, dərhal 103-ə zəng edin və körpələr üçün CPR-a başlayın.
Huşunu İtirmiş Şəxsdə Boğulma
Əgər boğulan şəxs artıq huşunu itiribsə:
- Onu yerə, arxası üstə uzadın.
- Dərhal 103-ə zəng edin.
- CPR-a başlayın (30 sinə basması + hava yolunu yoxlamaq).
- Hər dəfə nəfəs vermək üçün ağzı açanda, ağız boşluğunda görünən xarici cisim olub-olmadığını yoxlayın — əgər görünürsə, çıxarın (kor-koranə barmaqla axtarış aparmayın).
Ən Çox Yayılmış Səhvlər
- Şəxs hələ öskürə bilirkən lazımsız yerə müdaxilə etmək
- İtələmələri çox zəif tətbiq etmək
- Əlin düzgün mövqedə olmamasına fikir verməmək
- Kömək çağırmağı unutmaq
- Körpələrdə qarın itələmələrini tətbiq etmək (bu, təhlükəlidir!)
Nəticə
Heimlich manevri — öyrənilməsi bir neçə dəqiqə çəkən, lakin tətbiqi bir insanın həyatını xilas edə biləcək sadə bir bacarıqdır. Restoranlarda, ailə süfrələrində, uşaq bağçalarında — boğulma istənilən anda, istənilən yerdə baş verə bilər. Bu texnikanı bilmək və lazım gəldikdə soyuqqanlılıqla tətbiq etmək bacarığı, sevdiklərinizin və ətrafınızdakı insanların həyatını qorumaq üçün əvəzsiz bir vasitədir.
Tövsiyə: Yerli Qırmızı Aypara/Xaç cəmiyyətləri və tibb mərkəzləri tərəfindən keçirilən ilk yardım kurslarına qatılaraq bu texnikanı praktiki şəkildə öyrənmək tövsiyə olunur.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi təlim və ya tibbi məsləhəti əvəz etmir.
